Cách Dùng mVietX cho Windows

mViet, ngày 21 tháng Giêng năm 2005,
viết thêm ngày 23 tháng 3 năm 2005
sửa GUI, viết lại ngày 26 tháng 4 năm 2005

mVietX là Gì?

mViệtX là chương trình tạo chữ Việt trong điện toán dùng song hành với các chương trình khác trong Windows như MS. Word, NotePad, Excel, email Outlook, Yahoo! Messenger,v.v... Khi bàn phím gõ không có dấu (dấu thanh hay dấu nguyên âm chẳng hạn), người viết cần tự tạo một qui định riêng về dấu bằng cách chỉ định phím nào là dấu sắc, huyền,..., dấu nào là nón, móc,... mVietX sẽ nhớ và dùng qui định này để tạo chữ Việt. Hơn nữa, mVietX giúp sửa chính tả về hỏi ngã, rời dấu đúng vị trí nguyên âm, và chỉnh vần Việt.

Sử Dụng mVietX

• Khi muốn viết chữ Việt: Quí vị cần ấn chuột trên hình này: . Ngay lúc đó khung mVietX đồng thời một icon nhỏ xuất hiện trong "taskbar". Nó là đầu người màu xanh nằm gần đồng hồ, vị trí bên phải cuối màn ảnh: .
• Điều Khiển: Trong khung mVietX, quí vị sẽ thấy 2 nút như sau:
  • Nút bên phải mang hình X sẽ: đóng(Exit) mVietX. Lúc đó khung sẽ biến mất lẫn cả icon.
  • Nút bên trái sẽ Dấu(hide) khung mVietX. Khung sẽ biến mất, nhưng icon trong Taskbar vẫn còn và mVietX vẫn hoạt động. Khi muốn khung mVietX trở lại, quí vị cần right-click trên đầu người trong taskbar.
• Điều Khiển:Mũi tên đỏ dùng để điều khiển mVietX như chọn bộ phím dấu, yêu cầu chỉnh chính tả, vần, hoa, và lối gõ Bắc Nam (xem chi tiết cách Điều Khiển)
• Lần Đầu Tiên Dùng: MVietX sẽ có nút màu vàng, nhưng nó sẽ đổi qua màu xanh khi quí vị viết 5 chữ Việt có dấu. mVietX nhận ra bộ dấu và nhớ cho quí vị.
• Luân Chuyển các Bộ Dấu: Dùng F9 để chuyển trong lúc viết: VIQR > Telex > VNI > MViet > Bộ Dấu Sáng Tạo>VIQR. Riêng Bộ Dấu Sáng Tạo được tạo bởi chính quí vị qua khung Điều Khiển
• Tắt/Bật: Có nhiều cách Tắt/Bật mViệt:
  • Ấn chuột trên icon sẽ tắt tạm thời , và leftclick lần nữa sẽ bật lại . Chú ý: đầu xanh chạy, đầu đỏ dừng
  • Shortcut: Phím đôi Left Shift, Right Shift ấn và buông cả hai sẽ luân hoàn tắt và bật. (short cut thay đổi được qua khung Điều Khiển)
• Xem Bộ Dấu: Bộ dấu nằm trong khung mVietX. Khi khung đang ẩn, chung ta có thể xem bộ dấu bằng cách đưa cái chuột ngang qua đầu icon, Bộ Phím Dấu sẽ hiện.
• Xem Phụ Chú: Trong khung mVietX đều có phụ chú giải thích chức năng của mọi phần. Khi dừng cái chuột phần nào, phụ chú của nó sẽ hiện ra trong 1 thời gian ngắn và tự động tắt. Thí dụ: xem bộ dấu bằng cách đưa cái chuột ngang qua đầu icon, Bộ Phím Dấu sẽ hiện. Sau đây là 2 thí dụ của bong bóng (balloon) phụ chú:
• Phông và Bàn Phím Gõ: Trong Windows, chúng ta có thể thay bàn phím gõ như: EN cho English, VI cho VietNam, FR cho French,... Phông là bộ mẫu tự với mặt chữ và cốt riêng. mVietX hiện tại nhận 3 loại cốt: Unicode, VNI, và Unicode Composite (dùng chung với Bàn Gõ VI)
  • Đa số các ứng dụng dùng phông loại Unicode (mVietX đã tự chọn)
  • Khi dùng phông loại VNI để viết bài trong MS Word chẳng hạn, nút VNI trong mvietx cần được chọn.
  • Khi dùng Yahoo! Instant Messenger (viết tắt là YIM), chúng ta cần chọn nút Yahoo! Messenger và đồng thời dùng bàn phím gõ VI. Để tiện lợi chúng ta nên mở mvietx trước, YIM sau. Như thế mviệt sẽ tự động nhận ra YIM và tự đổi phông và bàn gõ.
• Dùng Nhiều Ứng Dụng: mVietX nhận ra mọi ứng dụng đang chạy. Mỗi ứng dụng dùng phông và bàn gõ khác nhau. Chúng ta có thể đi qua đi lại từ khung viết này qua khung viết nọ mà không cần phải chỉnh phông và bàn gõ.

  Chú ý:

  1. Phím Số: 01-9: bàn phím trong desktop có 2 bộ số: bộ riêng biệt với NUM LOCK sẽ không là phím dấu.
  2. Yahoo! Messenger: khung chính của YIM điều khiển các khung "chat". Nếu khung chính mở trước mVietX, mVietX sẽ không "set up" qua UniC và VI keyboard được. Quí vị cần đóng tạm khung chính và mở lại.

• Thay đổi Shortcut Tắt/Bật:
  1. Phím ba Alt,Ctrl+V cùng công dụng)!!!Nếu phím 3 Alt,Ctrl+V đã được dùng trong ứng dụng, nó có thể thay đổi phím V trong ô nhỏ cuối dòng Alt,Ctrl. Xem hình kế bên mVietX không phân biệt phím chọn là hoa hay thường.
  2. Phim đôi: Left Shift, Right Shift
  3. Phim đôi: Ctrl, Shift
• Ghi Lại Bộ Dấu Sáng Tạo: Bấm nút Apply.
• Đóng Khung Điều Khiển : Bấm nút Close.

Chức Năng Tạo Dấu và Nguyên Âm

1. Dấu Thanh: tạo ra giọng. Trong khung mVietX sẽ có 5 khung cho dấu thanh (cột giọng): sắc, huyền, hỏi, ngã, và nặng. Quí vị chọn và gõ trực tiếp vô khung các phím tạo dấu mong muốn. Trong hình kế bên dấu nặng là . Khi quí ví muốn đổi nó thành phím 5 hay j thì xóa bỏ phím cũ thay bằng phím mới. Nếu quí vị muốn nhiều phịm tạo cùng một dấu nặng thì điền tất cả phím mong muốn vào 1 khung. vào khung nặng.
2. Dấu Nguyên Âm: Bàn phím Âu Mỹ thường không có các nguyên âm như â ê ô ư ơ và mẫu tự đ. Do đó quí vị cần chọn phím tạo dấu nón cho nguyên âm aeo, móc cho uo, và gạch cho d. Tương tự như dấu thanh, quí vị có thể chọn nhiều phím tạo cùng một dấu. Hơn nữa, mVietX cho phép Phím Dấu cũng Tạo thẳng nguyên âm:
   
   1. Khung chứa ^aeo cho biết 4 phím ^, a, e, hay o đều tạo ra nón:
      • khi viết a^ sẽ được â, a a sẽ được â, ee sẽ được ê, o o sẽ được ô
      • Ghi chú: Khi chọn nguyên âm là dấu như trong trường hợp trên, nó chỉ là dấu trên chính nguyên âm của nó. Như vậy, chữ "tea" sẽ không là "tê" mà giữ nguyên dạng.
3. Phím Dấu cũng Tạo thẳng nguyên âm: Khung cho dấu móc cho ư và ơ có các phím +*u đều tạo ra móc; nhưng lại có thêm 2 khung nhỏ chứa các phím số ư để tạo ra nguyên âm ư trực tiếp. Thí dụ: viết "t8" sẽ là "tư", "t0" sẽ là tơ". Ghi chú: khi chữ đã có nguyên âm rồi thì 8 hay 0 lại thành móc. Thí dụ: viết "tu8" sẽ được "tư", viết "to0" sẽ là tơ.
4. Trong hình bên, khi viết "ddi" sẽ được chữ "đi", khi viết "-i" cũng được chữ "đi" mà khi viết "d-" cũng được chữ đi.
   Qui tắc không cần nhớ: Khi mVietX đánh dấu được, phím là dấu; còn khi không đánh được thì phím sẽ là nguyên âm (hay đ) như đã qui định
5. Khi đã gõ phím tạo nguyên âm, khử nó bằng cách gõ thêm lần nữa: 88 thành 8

Chức Năng Chỉnh Dấu

1. Vị Trí Gõ Dấu: Khi viết không nhất thiết phím dấu gõ kế nguyên âm.
   • Thí dụ: Khi chọn 1 là dấu sắc, chuỗi phím gõ ta1i hay tai1 đều được cùng một chữ tái
2. Chỉnh, Thay, Sửa, Thêm và Khử
   • Chỉnh dấu trong lúc viết: tua[sắc] thành túa, thêm [nón] thành tuấ,
   • Thêm dấu: vần uo chỉ cần 1 móc, mViệt sẽ thêm dấu móc nếu cần,
   • Thay/Khử dấu: dấu khác dấu thay dấu, dấu cùng dấu khử dấu. Qui luật này áp dụng luôn cho dấu tạo trực tiếp nguyên âm.
   • Sửa dấu: Với chữ mang dấu hỏi hay ngã, mVietX sẽ chỉnh cho đúng dấu. Khung mVietX có nút để "disable" chức năng này!
3. Không Cấu Trúc, Không là Dấu: Trong lúc gõ, nếu chữ không có cấu trúc Việt ngữ thì phím dấu không là đấu; nó hiện nguyên hình của phím. Thí dụ: với phím r là dấu hỏi và e là nón, chữ agree không biến thành ảgê (vì ag không là chữ Việt).

Chức Năng Chỉnh Vần: (Chữ sẽ được chỉnh khi viết xong và bước qua chữ mới).

1. Phụ âm cuối trong chữ: Thí dụ khi viết "khôgn" sẽ được chỉnh ra chữ "không". Tương tự cho "vâhn" sẽ được "vâng",v.v...
2. Nguyên âm thiếu dấu: Viết "Viẹt" sẽ được "Việt". Tương tự cho dấu móc: viết "tuong" thành "tương".
3. Nguyên âm dư dấu: Viết "thưở" sẽ được "thuở"

Chức Năng Bíp Khi Sai Vần: (mVietX sẽ bíp khi nhận ra vần Việt viết sai).

1. Viết Tuâc' sẽ có bíp khi gõ c, và từ đó không bỏ dấu nữa
2. Viết Châng sẽ có bíp khi gõ g.

Chức Năng Tiện Lợi

1. Chỉnh Hỏi Ngã trong Lúc Viết: Hỏi ngã căn bản tự động sửa: gỏ cữa tự thành gõ cửa (nhớ check nút hỏi ngã). Chức năng này sẽ được nới rộng qua các chữ kép.
   
2. Sài Gòn/Hà Nội: Tiếng Việt đặt dấu thanh trên nguyên âm chính. Mỗi chữ có nhiều nhất là 1 dấu thanh. Tuy nhiên có 2 trường hợp khó phân biệt được âm chính: òa-oà và úy-uý khi chúng không có phụ âm theo sau. (khi chúng có thêm phụ âm như chữ toàn tuýt, âm chính lần lượt lại là a và y). Khi chọn box SaiGon mVietX sẽ chọn âm chính theo kiểu Nam Kỳ. Khi đánh dấu theo kiểu SaiGon, mVietX sẽ tự chỉnh dấu khi thêm phụ âm: hoa1 thành hóa (dấu trên o), thêm n sẽ là hoán (dấu trên a). Chúng tôi chỉ thấy cần làm trên các âm òa và úy. Các âm khác trong các chữ quý và khoẻ, âm chính lần lượt là y và e.
3. Chỉnh Hoa/Thường: Khi viết chữ Tôi với ^ là phím nón cần dùng SHIFT. Đôi lúc người viết buông SHIFT hơi chậm nên thanh ra TôI, mviệt sẽ chỉnh các lỗi này!